Αρχείο για Μάρτιος, 2010

95 ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΞΗΡΟΛΙΒΑΔΟΥ (γράφει ο Τσιαμήτρος Γιάννης εκπ/κός –χοροδιδάσκαλος)

Μάρτιος 31st, 2010

Τα τοπωνύμια του Ξηρολιβάδου θα αναφερθούν σύμφωνα με το ανάγλυφο της περιοχής με τέτοια σειρά ώστε να γίνουν περισσότερο κατανοητά. Ο ευρύτερος χώρος του Ξηρολιβάδου μοιάζει με μία λεκάνη όπου στο κέντρο περίπου της λεκάνης αυτής βρίσκονται η Πάντια (το Τσαΐρι) ,η Μπάρα(η Λίμνη),τα Πεύκα και ο Λόφος του Προφήτη Ηλία στις πλαγιές του οποίου είναι κτισμένο το χωριό. Γύρω –γύρω από τα μέρη αυτά υψώνονται τα βουνά και βέβαια η λεκάνη αυτή είναι ανοιχτή και χαμηλώνει προς το ανατολικό μέρος (προς την Βέροια).
Τα τοπωνύμια που θα παρουσιάσουμε ανήκουν μόνο στα σύνορα του Ξηρολιβάδου. Πρώτα θα αναφέρουμε την βλάχικη ονομασία τους και μετά θα την μεταφράζουμε στα ελληνικά.
Έτσι θα ξεκινήσουμε από το ανατολικό μέρος, θα προχωρήσουμε βόρεια ακολουθώντας την νοητή κυκλική γραμμή της λεκάνης, θα επιστρέψουμε στην αρχική μας θέση και μετά θα ανηφορίσουμε προς το κεντρικό μέρος της λεκάνης (προς το χωριό και τα πεύκα).
Η συλλογή και η ονομασία τους έγινε με σεβασμό στον λαϊκό πολιτισμό και την παράδοση και αυτό φαίνεται από την επιλογή των πληροφοριοδοτών οι οποίοι είναι γνήσιοι και αυθεντικοί κάτοικοι του χωριού. Επιλέξαμε τα τοπωνύμια όπως τα έλεγαν παλιότερα οι κάτοικοι του χωριού ,αποφεύγοντας σύγχρονες ονομασίες. Κύριοι πληροφοριοδότες μας ήταν ο Κώστας Τσιαμήτρος του Ηλία(Ψωμάς) ,90 ετών, και ο Ηλίας Αράβας του Γιώργη ,57 ετών, ο οποίος είναι άριστος γνώστης της περιοχής .

Σημείωση: Όσον αφορά στην προφορά των βλάχικων λέξεων προτιμήσαμε να τις γράψουμε με ελληνικά γράμματα και όχι λατινικά έτσι ώστε να μπορούν να τις διαβάζουν όλοι. Παρόλα αυτά χρησιμοποιήσαμε τα σύμβολα : ? και S . Το ? = άφωνο φωνήεν και το S = παχύ σίγμα .

– Κουτούπα
– Βουλάγκα ή πουλιάνα ατSιά μάρι ( βουλάγκα =ανοικτό μέρος )
– Βουλάγκα ατSιά νίκα ( μικρή βουλάγκα)
– Κ?Sάρα ντι κ?πρι (γρέκι με γίδια)
– Λα Φάγκλου(στην οξιά)
– Πνάκια
– Στα Σφιντάνια
– Πάντια ατSιά μουSάτ?(όμορφο λιβάδι)
– Λα Πύργου (στον πύργο)
– Στου Μπαμπανίκα
– Λα Μαγιρίουρι (στα μαγειρεία)
– Αρίνα αλ Ζέρβα(στον άμμο του Ζέρβα)
– Λα Βιθόλου (στο Βυθό)
– Λα Ζιώγα (στου Ζιώγα- σκοτώθηκε κάποιος κλέφτης γύρω στο 1830)
– Λα Τσιράπ(στους φούρνους)
– Του Σουκάκι (ένα στένωμα)
– Του Μισοβούνι( Μεσοβούνι)
– Στου Εμμανουηλίδη(υπάρχει ο τάφος του Εμμανουηλίδη που σκοτώθηκε εκεί στην Κατοχή))
– Καράντερε (μαύρος λάκκος)
– Λα ΠλοτS (στις πλάκες)
– Στα Ρούδια
– Μπαρίκ? (μικρή μπάρα )
– Λα Κριβέτς γκιός ντι λα Μπαρίκ?( στα κρεβάτια κάτω από τη μικρή μπάρα))
– Στου Καρανίκα
– Λα K?λίβιλι αλ μάστουλορ( στα καλύβια των μαστόρων)
– Λα Λιφτόκαρι(στα λεφτόκαρα-είδος δενδρυλλίου).Είναι κάτω από την κορυφή του Ξηροβουνίου
– Ξηροβούνι (η ψηλότερη κορυφή της περιοχής- 1804 μέτρα)
– Μακραράχη (Μακριά Ράχη)αρχίζει από την κορυφή του Ξηροβουνίου
– Γκαβάνα ( μεγάλος λάκκος πίσω από το Ξηροβούνι -Γκαβάνα= σκοτεινό μέρος)
– Λα Γκ?μπτζέου (είδος δέντρου)
– Λα Kιάτρ? ατSιά αρόSα (Κόκκινη πέτρα)
– Λα TSόρλου ατSέλου μουSάτ?(στο καλό το πόδι- οι Σαρακατσαναίοι το λένε «στο ωραίο ποδαρικό»)
– Στα Μπουρντένια (είναι ένα ανοικτό μέρος -διάσελο )
– Στα Σμιξώματα (εκεί όπου αρχίζει ο λάκκος της Γκαβάνας και είναι ανάμεσα από το στουρνάρι και τους πίσω πρόποδες του Ξηροβουνίου)
– Κανάλια ( εκεί βγάζει νερό )
– Στους Σκοτωμένους
– Λα Sόπουτλου(στη βρύση) από τους Σκοτωμένους
– Λα Σιλ?τούρ? (στο διάσελο-σέλωμα-αυχένας)
– Στου Μπρούφα (ένα καραούλι που λημέριασε ο καπετάν Μπρούφας)
– Κλούβιανη
– Φαρμακοχόρτι (έτσι το λένε οι Βλάχοι-οι Σαρακατσαναίοι το λένε Φαρμακόλακα)
– Τρία γρέκια του Χατζηγώγου(γρέκια = μέρος όπου κοιμόντουσαν τα γιδοπρόβατα κλπ)
– Δόξα ( εκεί έχει δύο βρύσες: Λα Sόπουτλου ντιν σους = η επάνω βρύση, λα Sόπουτλου ντιν γκιός = η κάτω βρύση που λέγεται : λα τσαλούπα)
– Λα Ουβρέϊ (εκεί σκοτώθηκαν Εβραίοι)
– Λα Φάγκλου ατSέλ γκάλμπινου(Κίτρινη οξιά – παλιά υπήρχε μια κίτρινη οξιά)
– Λα Κριβέτς(στα κρεβάτια)κάτω από τους Ουβρέους
– Λα Κόρνι (στις κρανιές)
– Λα Μ?γούλ? ( στη Μαγούλα )
– Στο Ζυγοροτόπι ( όπου ξεκαλοκαιριάζουν τα ζυγούρια = νεαρά πρόβατα)
– Ιμπιλί (Στα Σαρακατσανέϊκα καλύβια)
– Στα Τσικούρια
– Μπούζντερε (κρύος λάκκος)
– Λα Νταρλαγιάννη(στου Νταρλαγιάνη)
– Λα Λ?πούσι( είδος χόρτου με φαρδύ φύλλο)
– Λα Κιν αλ Δισπότ(στο πεύκο του Δεσπότη)
– Λα Κόρακλου ( στον Κόρακα)
– Μικρή μαγούλα
– Λα Τσ?ρπ?νλι
– Κουφάρια
– Λα Τσίντζιλι Πύργουλι( στους 5 Πύργους)
– Λα Κ?Sάρα αλ ΓιαντSούλη(στο γρέκι του Γιαντσούλη)
– Λα Κ?Sάρα αλ ΧαSιώτη(στο γρέκι του Χασιώτη)
– Λα Τσίντζιλι Κιν (στα 5 πεύκα)
– Ξυλάλογο
– Κιλιπούρια
– Λα Κ?Sάρα αλ Τσαμήτρου-Ψωμά(στo γρέκι του Τσαμήτρου )
– Λα Φούρκ? (στην Φούρκα)
– Λα Τέντζιρι (εκεί έχει στέρνα)
– Αυλαγάς (μεγάλο μέρος περιφραγμένο με πέτρες για τα ζώα)
– Λα Βιθόλου ατSέλ μάρλι(στο μεγάλο βυθό)
– Λα ΓουSάκου (σκοτώθηκε κάποιος τσομπάνης ονόματι Γουσιάκος
– Λα Πουτσίκου (μικρό πηγάδι)
– Λα Μπλουγκούνι
– Λα Γκόγκουλ(στου Γκόγκου)

Τώρα φτάσαμε εκεί που αρχίσαμε (ανατολική πλευρά)και κατευθυνόμαστε στο κέντρο της λεκάνης ανηφορίζοντας προς το χωριό )

– Λα ΤSάρ? ατSιά αρόS? ( Κόκκινο χώμα)
– Λα Μπουγάζι ( το Μπουγάζι = στενό πέρασμα με ρεύμα αέρος)
– Γκόρτσου τSιρέS (Αχλαδιά- κερασιά συνδυασμός των δύο αυτών δέντρων-παλιότερα από εκει περνούσε το κεντρικό μονοπάτι για το Ξηρολίβαδο όταν ο κόσμος ανέβαινε οικογενειακά στο χωριό με τα ζώα )
– Καγκέλια
– Στον Αντ?ρίκο
– Στο Καλντερίμι ( εκεί υπάρχει δείγμα της παλιάς Βασιλικής οδού)
– Στου Καρακώστα
– Λα Μπάρα( στη Λίμνη)
– Λα Πάντια( στο τσαϊρι)
– Λα ντόϊλι Φάτς (στις δύο οξιές-λέγονταν και ρολόι γιατί οι κτηνοτρόφοι καθώς έβλεπαν την σκιά των δέντρων αυτών, που ήταν μόνα τους σκαρφαλωμένα στην πλαγιά του λόφου πάνω από την Μπάρα ,μπορούσαν να μαντέψουν τι ώρα είναι))
– Λα Κ?σ?ρίστι
– Ασβεσταριά
– Λ’Αρμπινέσλου (στου Αλβανού)
– Λα Φούρι (στους κλέφτες)
– Λα Γκρουάπ? κου φιάρ?κ?
– Λα Γκ?μπτζέου αλ Δημητράκη( το δέντρο του Δημητράκη)
– Λα Μας (μάσουρι-β?κ?ράτς –εκεί κοιμόντουσαν τα γελάδια)
– Λα Φάγκλου ατSέλ γκρόσλου (Χοντρή οξιά)
– Λα Sουπουτίκου ( στη Βρύση)
– Πηγαδίτσα

Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΒΛΑΧΩΝ- ΑΡΜΑΝΩΝ ΣΤΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ (Ομιλία του ομότιμου καθηγητή του ΑΠΘ κ. Α. Μπουσμπούκη στο Πνευματικό κέντρο Ξηρολιβάδου Ημαθίας στις 3-8-2009)

ΑΠΟ ΤΟ ΓΑΛΙΛΕΟ ΓΑΛΙΛΕΙ ΣΤΟΝ ΣΤΗΒΕΝ ΧΟΚΙΝΓΚ. 400 ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ Χαρίτων Τομπουλίδης, Δρ. αστροφυσικής,tomboulides@gmail.com – Διάλεξη στο πολ. κέντρο Ξηρολιβάδου Αυγ. 2009

ΟΙ ΞΗΡΟΛΙΒΑΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΘΡΥΛΩΝ

ΤΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΩΝ ΞΗΡΟΛΙΒΑΔΙΩΤΩΝ ΣΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ

Μάρτιος 11th, 2010

Η κατάνυξη των ημερών και το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα των Ξηρολιβαδιωτών κυριάρχησαν στην προσκυνηματική αποστολή που διοργάνωσε και πραγματοποίησε ο Πολιτιστικός ΄Ομιλος Ξηρολιβάδου στην Κωνσταντινούπολη, για τα μέλη και τους φίλους του. Επίκεντρο της μετάβασης στην Πόλη υπήρξε η επίσκεψη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, την μοναδική κοιτίδα της Ορθοδοξίας που όσες φορές και αν το επισκεφθεί κανείς, αναχωρεί πάντα με την υπόσχεση της επανόδου.
Οι Ξηρολιβαδιώτες είχαν την μοναδική ευκαιρία να παρακολουθήσουν την Ακολουθία των Χαιρετισμών Της Θεοτόκου και να ψάλλουν τον Ακάθιστο Ύμνο στον συναισθηματικά και ιστορικά φορτισμένο χώρο του Αγίου Γεωργίου στο Πατριαρχείο, όπου κυριαρχούσε η ήρεμη, εμβληματική και προσιτή προς όλους μορφή του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου.
Ο Πατριάρχης έγκαιρα ενημερωμένος για την παρουσία των Ξηρολιβαδιωτών επεφύλαξε ιδιαίτερη τιμή στην αποστολή του ΠΟΞ κατά την διάρκεια της Ακολουθίας των Χαιρετισμών, τοποθετώντας σε τιμητική θέση αντιπροσωπεία του Ομίλου που απετέλεσαν οι κυρίες Αναστασία Κόγια-Παπαθεοφίλου, Γεσθημανή Παπαδοπούλου-Τυφλίδου και Χρυσούλα Γκάλαβου.
Στην ομιλία του από του Θρόνου ο Παναγιώτατος αφού καλωσόρισε όλους τους πιστούς που παραβρέθηκαν στην τέλεση της Ακολουθίας των Χαιρετισμών, αναφέρθηκε εκτεταμένα στο Ξηρολίβαδο και στον Όμιλο. Αφού περιέγραψε παραστατικά το τοπίο στο οποίο βρίσκεται το χωριό, τα βουνά, τη λίμνη, τον περιβάλλοντα χώρο, προέτρεψε το εκκλησίασμα να ακολουθήσει το παράδειγμα του ΠΟΞ στη διατήρηση της παράδοσης, τη διάσωση των εθίμων, την προσέγγιση και τη σωστή διαπαιδαγώγηση της νεολαίας σύμφωνα με τις αρχές και τις αξίες της ελληνικής οικογένειας και τη δράση των Ξηρολιβαδιωτών για να διασώσουν το περιβάλλον στο οποίο ζουν και δραστηριοποιούνται.
Κατά την συνάντηση του Παναγιωτάτου που ακολούθησε με την αποστολή των Ξηρολιβαδιωτών, η Γεν.Γραμματέας του Ομίλου κ.Αναστασία Κόγια ευχαρίστησε τον Πατριάρχη για την τιμή που έκανε στον ΠΟΞ να τους δεχθεί επισήμως, καθώς και για τη ζεστή φιλοξενία που επιφυλάχθηκε από το Πατριαρχείο. Τον προσκάλεσε να επισκεφθεί το Ξηρολίβαδο σε προσεχή επίσκεψη του στην Ημαθία και του προσέφερε χειροποίητα γλυκίσματα και ηδύποτα που ετοίμασαν οι κυρίες του Ξηρολιβάδου από τα φρούτα του Ημαθιώτικου κάμπου, καθώς και τεύχη του περιοδικού «Άρωμα Ξηρολιβάδου» το βιβλίο του Αν.Βασιάδη «Ξηρολίβαδο Χουάρα Μουσιάτα» και εκδόσεις του Δήμου Βέροιας.

Το παρόν συγχρηματοδοτείται κατά 75% από το ΕΓΤΠΕ